जग्गा दलाली र दृष्टि प्रकरण : सामाजिक शोषण

अर्थशास्त्रमा व्यापार हुन कानुनी लगानी गरिएको व्यवसाय हुनु पर्दछ र त्यसको नियमित कारेवारवाट आएको नाफा मात्र आयको श्रोत मानिन्छ । अंग्रेजी शव्द commission र brokerage को अर्थ दलाली हो र यसलाई निश्चित दरको आधारमा निश्चत आम्दानीमा लिने सेवा शुल्क भनिन्छ । विक्रेताको जागरिेले विक्रि परिणामवाट कमिसन पाउँछ । त्यस्तै लाईसेन्स प्राप्त व्रोकरहरुले मात्र रियल स्टेट कारोवार गर्न पाउँछन् । निश्चित विक्रि रकमवाट यस्तो शुल्क निर्धारण गरिन्छ जसलाई दलाली शुल्क (tout) भनिन्छ र त्यसमा भ्याट समेत लाग्दछ । BAC @ r%  र SAC @ r% को सूत्रवाट यस्तो कमिसन निर्धारण हुन्छ । अनि वल्ल त्यस्तो आम्दानी लाई श्रोत सहितको वैधानिक आम्दानीको मान्यता दिइएको छ ।

थारु – पहाडिया , “काका काकी र वाजे वज्यै” साईनोले हुर्काएको जातिय सद्भाव

मेरो परिवार २०३३ सालमा चितवनको पदमपुरमा म्याग्दीको अर्मन भन्ने ठाउँवाट वसाई सरि आएको हो ।   त्यसैले मेरो वुबालाई अर्मने भनेर गाउँवासीले चिन्दछन् । शन्तप्रसाद भन्नेको घर जग्गा किनेर शुरु भएको  हाम्रो पदमपुरको घरजम अहिले सम्म पनि स्थायी रुपमा कायमै छ । त्यसवेला पदमपुरको भूमि पूर्णत थारु जातिकै स्वामित्वमा रहेको कुरा मेरो वुवा वताउनु हुन्छ ।अहिले पनि मेरो वडाको ९० प्रतिशत जनघनत्व थारु जातिकै छ । औलो संग लड्ने थारु जातिको साहासी जीवन गाथा ऐतिहासिक रहेको छ । जल, जङ्गल र जमनि जस्ता प्राकृतिक सम्पदा मानौ उनीहरुकै लागि वनाइएको थियो । धोती र खुर्पेटो हँसिया पुरुषको पहिचान अनि कछाड र टाटु देखिने शरीर महिला पहिरहन यो जातिको पुरानो चिनारी अव त लोपोन्मुख देखिदै छ ।सङ्गठित र सुडाल शारीरिक वनावट भएका यीनीहरु परिश्रमि र स्वभावमा अति मिलनसार हुन्छन् । खेतिपाती यीनीहरुको मुख्य पेशा रहेको छ । कृषि उत्पादनमा यस जातिको ठूलो भूमिका रहेको छ । खेतिपातीमा यीनीहरु अति जाँगरिला हुन्छन् । थारु जाति सङ्गठित भई एकै ठाउँमा गुजमुज्ज घर वनाई वस्न मन पराउँदछन् ।

जन नायक विपि कोइराला : ३१औ स्मृति दिवस सन्दर्भको सेरोफेरो

नदि प्रवाह जस्तै सधैं गतिमान , निरन्तर चर्चा र आदरका साथ सम्झना गरिरहने नाम नै विश्वेसरप्रसाद कोईराला हो । संसारका थोरै व्यक्तित्वमा हुने विशेषता (व्यक्ति एक , व्यक्तित्व अनेक ) वोकेका विपि नेपाली धर्तीका वरदपुत्र हुन् । । विपीको असाधारण अभिव्यक्ति कला , लेख्य क्षमता , भाषिक ज्ञान र सर्मपण भाव अनि दुखदायी जीवनी पढ्दा जो कोही भावुक  हुन्छ भन्ने लाग्दछ ।  जनयुद्घका नाईके भनिएका प्रचण्डले समेत विपीलाई आफ्नो आदर पुरुष भनि प्रधानमन्त्रित्वकालमा भावुक अभिव्यक्ति दिनु नै यसको एक प्रमाण हो ।आत्मवृतान्त , जेल जर्नल र अदालति वयानका अंशहरु पढ्दा अनि विपीका सहकर्मीहरुको विपी दृष्टिकोण अध्ययन गर्दा वाहाँ जस्तो सच्चा राष्ट्रनायक कोही नभएको वुझ्न सकिन्छ । थाहा छैन म आफैलाई कि मेरो विवेकले यी महामानव विपीको स्मृति गर्ने योग्यता राख्छ या राख्दैन तर पनि म वाहाँलाई छापाका सामाग्रीहरुकै आधारमा सम्झना गर्न गईरहेको छु । 

ग्रीसको अर्थतन्त्र र वर्तमानमा यसले श्रृजना गरेका चुनौतीहरु

वालकान समुन्द्रको काखैमा रहेको टापुहरुको देश भनेर पनि चिनिने ग्रीसको जनसङ्ख्या  १०,७८७,६९०  रहेको छ । विश्वमा यो देश प्रतिव्यक्ति आयमा ३३औं तथा नोमिनल जिडीपीमा ३२औं स्थानमा पर्दछ । याहाँ संसदिय गणतन्त्रात्मक राजनैतिक शासन व्यवस्था रहेको छ । यो विश्वको ऐतिहासिक स्थल पनि हो । आर्थिक वनावट हेर्दा सर्भिस सेक्टरले ७८.८ प्रतिशत , उधोगले १७.९ प्रतिशत र कृषिले केवल ३.३ प्रतिशत मात्र हिस्सा ओगटेको छ । १३ क्षेत्र र ३२५ नगरपालिकाहरुमा यसको प्रशासनिक विभाजन रहेको छ ।
 १९ जुन २००० मा ग्रीसले युरोपियन युनियनको सदस्यता पाएको थियो । सन् १९९९ मा झुटो आर्थिक विवरण पेश गरेर सदस्यता लिन सफल भएको तथ्य अहिेले मात्र सार्वजनिक भएको छ । र्जज पाण्डेराको पार्टी र न्यु डेमोक्रेटिक पार्टीको अस्तित्व वढी रहेको छ । हाल यी दुवै पार्टीहरुको लोकप्रियता धेरैनै गिरेको छ ।  अहिले कुल वजेटको १५.४ प्रतिशत राष्ट्रिय ऋण तथा कुल जिडाीपीको १२६.८ प्रतिशत नागरिक ऋणको भार ग्रीसले वोक्न पुगेको छ ।

विकास , शीरको कालो टोपी र अवको चितवन कांग्रेस

नेपाल विश्वकै कान्छो गणतन्त्रात्मक देशको रुपमा स्थापित राष्ट्र हो । विश्वकै ठूलो लोकतान्त्रिक देश भारत र विश्वकै ठूलो कम्युनिष्ट देश चिनको वीचमा रहेको हाम्रो देशको वर्तमान राजनैतिक अवस्था अत्यन्त तरल अवस्थामा रहेको कुरा जगजाहेर छ । यसको मुख्य कारण द्घन्द पछिको राजनैतिक परिवर्तनहरुको संस्थगत गर्ने कार्यमा भैरहेको ढिलाई र दलहरु वीचको विभिन्न सैदान्तिक मुद्घाहरुमा रहेको मतभेदहरु नै हुन् । नया संविधान निर्माण  र शाान्तिप्रकृयाको सुनिश्चितता मुलुकको वर्तमान दुई चुनौतिपूर्ण कार्यहरु हुन् । 

कसरी धनी भए गल्फ (खाडी) राष्ट्रहरु ?

अरव स्टेट अफ दि परसियन गल्फ शव्दावलीले साउदी अरव, युयई , कतार ,कुवेत , ओमन र वहराईन गरि ६ ओटा खाडी किनारका देशहरुलाई जनाउँदछ । यीनीहरु गल्फ कोअपरेसन काउन्सिलका सदस्य राष्टहरु हुन् । परसियन गल्फ किनारमा पर्ने भएर यीनीहरुलाई गल्फ राष्ट्र भनिएको हो । तेल ,पिअरल तथा ग्याँसको उत्पादन वाट अन्य छिमेकि देशहरु भन्दा जिडिपिमा माथी रहेका यी देशहरुको आर्थिक वृदि दर निरन्तर वढ्दो अवस्थामा रहेको छ ।

स्मृतिपटलमा स्व.गिरिजाप्रसाद कोइराला

कृतिवाट त्यो ठूलो हुन्छ । स्वाधिन ,सार्वभौम,स्वतन्त्र र अखण्ड नेपाल वनाउन ६ दशक   संघर्ष गरेका,एकयुगभरि लागिपरेका नेताको स्वर्गारोहणको तेस्रो पुण्य तिथिको सन्दर्भमानेपाली राजनैतिकआकास अनिश्चयको भूमरिमा रहेको वर्तमान संक्रमित समयमा स्व.गिरिजाप्रसादको श्रदाञ्जली कार्यक्रम देशभर विभिन्नतरिकावाट सम्पन्न भएका समाचारहरु विभिन्न अखवारहरुवाट पढ्ने अवसर पाइयो । 

यसरी मात्र जीत — जीतको अवस्था आउन सक्दछ ।

नेपालको राजनितिक घटनाक्रम अनुमान गरेभन्दा एकदमै फरक तरिकाले विकास हुँदै गईरहेको छ जसको अनिश्चितताले हामी नेपालीहरुले अझै यो भन्दा वढी दुख कष्ट भोग्नु पर्ने त होईन भन्ने त्रास हिजोआज झन वढ्दै गईरहेको छ । १० वर्षे जनयुद्घवाट आक्रान्त नेपालीहरुले १२ बुँदे सम्झौतासगंै शान्ति कायम हुने आशा मनभित्र सँगाली अव दुस्ख सुख जे भए पनि आफ्नो गरेर खाने वातावरण वन्छ भन्नेमा पूर्ण विश्वास लिएका थिए ।

कामको कुरा गरौं ,फगत गफ नगरौं

वर्तमान समसामयीक राजनीति र यसका नेतृत्वहरुको चर्चा निमार्णाधिन नयाँ नेपालका नेपालीहरुको साँझ विहानको आशाा र निराशा मिश्रित प्रसङ्ग हो ।  थाहा छैन यो विषयमा चिन्तन गर्ने ल्याकत कति जना सगं छ भन्ने तर जाने पनि नजाने पनि यो विषय राम्ररी विज्ञापित भने भएकै छ  । अन्य अर्थ नलगाई एकछिन घोतलिदा  यस्तो पनि लाग्दछ कि वहसका विषयहरु आयात गरि त ल्याईयो तर उपभोग गर्ने अथवा उपयोगिता श्रृजना गराउने निश्चित आधार ( वजार ) को अनुसन्धान नै नभएको पो हो कि  ।

“ जन नायक विपि अनि महामानव विपि पुर्नजन्म माग्दैछ नेपाल मातृ भूमि ’’

नदि प्रवाह जस्तै सधैं गतिमान , निरन्तर चर्चा र आदरका साथ सम्झना गरिरहने नाम नै विश्वेसरप्रसाद कोईराला हो । संसारका थोरै व्यक्तित्वमा हुने विशेषता (व्यक्ति एक , व्यक्तित्व अनेक ) वोकेका विपि नेपाली धर्तीका वरदपुत्र हुन् । । विपीको असाधारण अभिव्यक्ति कला , लेख्य क्षमता , भाषिक ज्ञान र सर्मपण भाव अनि दुखदायी जीवनी पढ्दा जो कोही भावुक  हुन्छ भन्ने लाग्दछ ।  

जनयुद्घका नाईके भनिएका प्रचण्डले समेत विपीलाई आफ्नो आदर पुरुष भनि प्रधानमन्त्रित्वकालमा भावुक अभिव्यक्ति दिनु नै यसको एक प्रमाण हो ।आत्मवृतान्त , जेल जर्नल र अदालति वयानका अंशहरु पढ्दा अनि विपीका सहकर्मीहरुको विपी दृष्टिकोण अध्ययन गर्दा वाहाँ जस्तो सच्चा राष्ट्रनायक कोही नभएको वुझ्न सकिन्छ । थाहा छैन म आफैलाई कि मेरो विवेकले यी महामानव विपीको स्मृति गर्ने योग्यता राख्छ या राख्दैन तर पनि म वाहाँलाई छापाका सामाग्रीहरुकै आधारमा सम्झना गर्न गईरहेको छु । 

शान्ति सुरक्षाको चासो — दलहरुको लोक छल्ने रणनीति र प्रचारवाजी

चितवन नेपालको ७६ औं जिल्ला भनेर चिनिने अनुपम वसोवासको आर्कषक स्थल हो भन्ने कुरा धेरै  अघि देखिनै  सुपरिचित  छ । अधिराज्यभरका मानिसहरुको वसाई सराइले गर्दा यस्तो नयाँ परिचय यस जिल्लाले पाएको हो । वि.स. २०५८को तथ्याङ्क अनुसार चितवनको वसाइ सराइ दर २९।५५  रहेको वाट पनि यस कुराको पुष्टि गर्दछ ।  चितवनको जनसंख्या वनोट  यही कारणवाट  पनि अन्य जिल्लाको भन्दा धेरै फरक रहेको छ ।   

भ्रस्टचार र नियन्त्रण : एक सन्दर्भ

संविधानसभाको चुनावसँगै नेपाली जनताले अपेक्षा गरेका हरेक अवस्थाहरूको यसरी उल्टो नतिजा क्रमशः देखा पर्दैजाला भनेर सायदै कहिल्यै कल्पना गरेका थिए ∕ यदि प्रक्रियागत रूपमा परिवर्तनसँगै त्यसको प्रत्याभूति पनि भएन भने निराशाको साम्राज्य विस्तार हुन्छ भन्ने तथ्य अहिले लागू भएको यथार्थ छ । यस्तो कुनै क्षेत्र छैन, जहाँ प्रगतिको मार्गले आफ्नो बाटो प्रशस्त गरेको होस् । यस्तो कुनै गौरवशाली क्षण छैन जसबाट सन्तुष्टि हुने आधार फेला पार्न सकियोस् ।

कसले भन्दछ “ म राजनीतिज्ञ होइन भनेर ?

सन् १७८९ मा फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति  पश्चात विश्वमा राजनैतिक संघर्षहरु एक पछि अर्को हुँदै घेरै देशहरुमा शुरु भए । युरोपमा  त्यसको पहिलो प्रभावहरु रहेको थियो । बिस्तारै यसिया सम्म पनि राजनैतिक परिवर्तनका संघर्षहरु सञ्चालनमा आए । दुई ओटा विश्वयुद्धहरु समेत मावन इतिहासमा राजनैतिक संघर्षकै रुपमा सम्पन्न भए । सबै राज्यक्रान्तिहरु “समाजवाद” को स्थापना गर्न लक्षित देखिन्छन् । तीनीहरु केवल केहि कम्यनिष्ट समाजवाद र केहि प्रजातान्त्रिक समाजवादको आवरणमा मात्र फरक रहेका थिए ।

परिवर्तनले लाएको महंगी

डा. हरिप्रसाद कडेल

संविधानसभाको चुनावसँगै नेपाली जनताले अपेक्षा गरेका हरेक   अवस्थाहरूको यसरी उल्टो नतिजा क्रमशः देखा पर्दैजाला भनेर सायदै   कहिल्यै कल्पना गरेका थिए ∕ यदि प्रक्रियागत रूपमा परिवर्तनसँगै त्यसको   प्रत्याभूति पनि भएन भने निराशाको साम्राज्य विस्तार हुन्छ भन्ने तथ्य अहिले लागू भएको यथार्थ छ । यस्तो कुनै क्षेत्र छैन, जहाँ प्रगतिको मार्गले आफ्नो बाटो प्रशस्त गरेको होस् । यस्तो कुनै गौरवशाली क्षण छैन जसबाट सन्तुष्टि हुने आधार फेला पार्न सकियोस् ।